Theo chủ đề của hội nghị lần này — tầm nhìn và lộ trình ngành đến năm 2020 trong trạng thái bình thường mới — sau đây tôi xin nêu một số ý kiến về tình hình phát triển và định hướng chính sách của ngành ô tô trong trạng thái bình thường mới để cùng thảo luận với mọi người.
Thứ nhất, hiện nay sự phát triển của ngành ô tô đã bước vào trạng thái bình thường mới. Ngành ô tô đã trải qua gần mười năm tăng trưởng nhanh, tốc độ tăng bình quân năm 24.3%, thể hiện ở việc Trung Quốc đã trở thành nước sản xuất ô tô lớn nhất và thị trường tiêu thụ xe mới lớn nhất thế giới.
Thứ hai, đổi mới công nghệ đạt kết quả rõ rệt, năng lực tự chủ đổi mới không ngừng nâng cao; các lĩnh vực phát triển sản phẩm, thiết kế nền tảng, thử nghiệm kiểm chứng, kiểm soát khí thải, phát triển hệ thống điện tử đều có bước tiến dài.
Thứ ba, công tác tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải của ngành ô tô đạt hiệu quả tích cực. Năm 2014, mức tiêu hao nhiên liệu bình quân thực tế của ngành là 7.22 lít/100 km, dự kiến năm nay có thể đạt mục tiêu quy hoạch 6.9 lít/100 km. Về kiểm soát phát thải của xe mới, tiêu chuẩn phát thải Quốc gia IV đã được thực hiện và tiêu chuẩn Quốc gia V cũng đã được ban hành.
Thứ tư, quá trình công nghiệp hóa và phổ biến ứng dụng ô tô năng lượng mới không ngừng tăng tốc; tỷ trọng sản lượng và doanh số ô tô năng lượng mới tăng vọt từ 0.033% năm 2011 lên 0.614% trong nửa đầu năm nay, đây là đà phát triển rất tốt. Từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, theo thống kê giấy chứng nhận hợp quy ô tô năng lượng mới của chúng tôi, con số đã đạt 123.5 nghìn xe.
Thứ năm, chất lượng sản phẩm và trình độ dịch vụ của các thương hiệu nội địa nâng cao rõ rệt, đã hình thành một số thương hiệu trong nước được đông đảo người tiêu dùng yêu thích ở các phân khúc thị trường. Năm 2011, sản lượng và doanh số ô tô Trung Quốc kết thúc mười năm tăng trưởng nhanh liên tục; đến năm 2014, sản lượng và doanh số đạt 23.72 triệu xe và 23.49 triệu xe, chỉ tăng 7.3% và 6.9% so với cùng kỳ, tốc độ tăng chậm lại rõ rệt. Năm nay tốc độ tăng tiếp tục chậm lại; theo số liệu thống kê mới nhất của Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Trung Quốc, như các đồng chí phát biểu trước đã nói, từ tháng 1 đến tháng 8 sản lượng và doanh số ô tô thực tế chỉ hơi thấp hơn mức cùng kỳ năm ngoái.
Trạng thái bình thường mới là sự khái quát chính xác đặc trưng phát triển kinh tế của Trung Quốc sau khủng hoảng tài chính và trong một thời gian tới. Là ngành trụ cột quan trọng của nền kinh tế quốc dân, chúng tôi cho rằng ngành ô tô cũng có đặc trưng tương tự. Bước vào trạng thái bình thường mới, biểu hiện nổi bật là tốc độ tăng của ngành chuyển từ cao sang trung bình và thấp, cơ cấu ngành điều chỉnh thường xuyên hơn, sự phát triển của ngành dựa nhiều hơn vào động lực đổi mới, và tác động qua lại với môi trường xã hội nổi bật hơn.
Trạng thái bình thường mới sẽ kéo dài khá lâu, giai đoạn phát triển của ngành ô tô cũng đã thay đổi lớn. Trong làn sóng lớn của cách mạng thông tin trên toàn thế giới hiện nay, ảnh hưởng của vòng cách mạng khoa học công nghệ mới đối với ngành ô tô tiếp tục sâu sắc hơn; các chủ trương quan trọng của nhà nước như sản xuất thông minh, Internet+, dữ liệu lớn sẽ lần lượt được triển khai. Đồng thời, trước các vấn đề năng lượng và môi trường ngày càng nghiêm trọng và việc ngành ô tô bước vào trạng thái bình thường mới, tình hình phát triển của ngành ô tô đã thay đổi lớn; theo tôi hiểu, điều đó thể hiện ở mấy phương diện sau.
Thứ nhất, thị trường bước vào trạng thái bình thường mới; cạnh tranh thị trường gay gắt hơn, đồng thời cũng hàm chứa cơ hội quan trọng để điều chỉnh, tối ưu cơ cấu ngành và cải thiện môi trường phát triển. Thị trường chuyển từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng trung bình và thấp; một mặt, cạnh tranh thị trường sẽ ngày càng quyết liệt, khả năng sinh lời của ngành sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các doanh nhân có mặt tại đây có lẽ đều cảm nhận được; được biết từ đầu năm nay tình hình lợi nhuận của toàn ngành ô tô quả thật không bằng trước, và tôi nghĩ tình hình này có thể còn gay gắt hơn trong một thời gian khá dài sắp tới. Một số doanh nghiệp trong nước có thể gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, nhưng chúng tôi cũng cho rằng điều đó mang lại cho các doanh nghiệp trong ngành cơ hội sáp nhập, tái cơ cấu và điều chỉnh cơ cấu tổ chức ngành, có lợi cho việc chọn lọc ưu thắng liệt bại và sự phát triển lành mạnh lâu dài của ngành.
Thứ hai, thế giới đã bắt đầu một vòng cách mạng khoa học công nghệ và cách mạng công nghiệp mới, đặt ra thách thức cao hơn đối với năng lực tự nghiên cứu phát triển và đổi mới công nghệ, đồng thời cũng mang lại cơ hội để ngành ô tô tăng tốc chuyển đổi, nâng cấp. Những năm gần đây, ngành ô tô toàn cầu có những biến đổi sâu sắc; các công nghệ mới như công nghệ thông tin, công nghệ chế tạo và công nghệ vật liệu hội nhập với ngành ô tô nhanh hơn, các loại hình và mô hình kinh doanh mới liên tục xuất hiện, các doanh nghiệp Internet tích cực tham gia ngành ô tô, công nghệ lái xe tự động đang định hình lại diện mạo mới của ô tô.
Việc đổi mới thế hệ công nghệ tiên tiến và ứng dụng trong ngành ô tô ngày càng nhanh, đặt ra thách thức và yêu cầu cao hơn đối với trình độ nghiên cứu phát triển và năng lực đổi mới công nghệ của ngành ô tô Trung Quốc. Nhưng cũng cần thấy rằng cốt lõi của biến đổi sâu sắc trong ngành ô tô toàn cầu là sự hội nhập của các công nghệ mới nổi như năng lượng mới và Internet với ngành chế tạo ô tô; mà Trung Quốc có lợi thế khởi đầu sớm, nhiều cơ hội, phát triển nhanh, khoảng cách nhỏ trong lĩnh vực năng lượng mới và Internet, mang lại cơ hội để ngành ô tô Trung Quốc dùng công nghệ năng lượng mới và công nghệ Internet đẩy nhanh chuyển đổi, nâng cấp.
Thứ ba, tình hình tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường ngày càng nghiêm trọng. Nhà nước không ngừng siết chặt tiêu chuẩn, pháp quy, cạnh tranh công nghệ gay gắt hơn; điều đó cũng mang lại áp lực và động lực để ngành ô tô chuyển đổi theo hướng các-bon thấp, xanh. Trung Quốc phải hoàn thành mục tiêu các-bon thấp đã cam kết với quốc tế là đến năm 2020 giảm 40% đến 45% phát thải trên một đơn vị GDP so với năm 2005, đồng thời tạo nền tảng cho các mục tiêu phát triển các-bon thấp trung và dài hạn nêu trong Tuyên bố chung Trung–Mỹ về biến đổi khí hậu: đạt đỉnh phát thải các-bon vào khoảng năm 2030 và nâng tỷ trọng năng lượng phi hóa thạch trong năng lượng sơ cấp lên 20% vào năm 2030. Những mục tiêu này đều đặt ra thách thức gay gắt cho công tác tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường của ngành ô tô.
Vì vậy, tiêu chuẩn, pháp quy về tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường đối với ngành ô tô không ngừng được siết chặt; chẳng hạn tiêu chuẩn tiêu hao nhiên liệu năm 2020 mà chúng tôi công bố ở giai đoạn 4 là 5.0 lít/100 km, và chúng tôi dự kiến đến năm 2025 mức tiêu hao nhiên liệu bình quân của ô tô du lịch còn tiếp tục giảm xuống khoảng 4 lít/100 km. Tiêu chuẩn phát thải giai đoạn 5 đối với xe cơ giới cũng có thể được thực hiện sớm trên toàn quốc. Tuy nhiên, việc pháp quy tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường không ngừng siết chặt vừa là áp lực vừa là động lực để ngành ô tô Trung Quốc chuyển đổi theo hướng các-bon thấp, xanh. Điều này thể hiện ở việc loại bỏ, thay mới xe nhãn vàng và xe cũ ngày càng nhanh, hệ thống kinh tế tuần hoàn của ngành ô tô sẽ từng bước được xây dựng và trình độ chế tạo xanh cũng sẽ từng bước nâng lên.
Thứ tư, cần tiếp tục mở rộng mở cửa đối ngoại. Tuy làm cạnh tranh trên thị trường trong nước gay gắt hơn, điều này cũng có lợi cho doanh nghiệp trong nước dùng hai nguồn lực trong và ngoài nước để nâng cao sức cạnh tranh. Hội nghị Trung ương 3 khóa XVIII của Đảng đề ra việc lấy mở cửa đối ngoại làm động lực mới cho phát triển kinh tế lâu dài, không ngừng đẩy nhanh mở cửa, tạo môi trường chính sách và thị trường thuận lợi cho đầu tư nước ngoài; cạnh tranh trên thị trường ô tô trong nước chắc chắn sẽ ngày càng quyết liệt.
Có thể nói, mở cửa đối ngoại cũng có lợi cho các doanh nghiệp ô tô trong nước dùng hai nguồn lực trong và ngoài nước về nghiên cứu phát triển, công nghệ, nhân tài, thị trường, công nghiệp phụ trợ để nâng cao sức cạnh tranh. Những năm gần đây, thực lực về công nghệ, thương hiệu và quản trị kinh doanh của các doanh nghiệp ngành ô tô Trung Quốc không ngừng tăng lên, đã có năng lực vươn ra nước ngoài. Tin rằng cùng với việc Trung Quốc tích cực thực hiện chiến lược “Vành đai và Con đường” và đẩy nhanh xây dựng các khu thương mại tự do, bước vươn ra nước ngoài của doanh nghiệp ô tô Trung Quốc sẽ từng bước tăng tốc, tăng cường hợp tác năng lực sản xuất với các nước dọc tuyến, bố trí sản xuất trên phạm vi toàn cầu, phân bổ nguồn lực thị trường hiệu quả hơn và hội nhập nhanh hơn vào hệ thống phân công của ngành ô tô toàn cầu.
Thứ năm, việc đi sâu cải cách toàn diện và xây dựng xã hội pháp quyền sẽ có lợi cho việc tối ưu thể chế quản lý ngành ô tô và tạo môi trường cạnh tranh thị trường công bằng, công chính hơn.
Hội nghị Trung ương 3 khóa XVIII của Đảng đã đưa ra chủ trương quan trọng về đi sâu cải cách toàn diện, đặt ra yêu cầu mới đối với việc xây dựng môi trường thị trường; chúng ta phải đẩy nhanh xây dựng cường quốc chế tạo, ngành ô tô cũng phải chuyển đổi phương thức phát triển, nỗ lực không ngừng để xây dựng cường quốc ô tô.
Hội nghị Trung ương 4 khóa XVIII đề ra việc xây dựng xã hội pháp quyền, thúc đẩy hiện đại hóa hệ thống và năng lực quản trị quốc gia, yêu cầu cơ quan hành chính “chức trách do luật định thì phải làm, luật không quy định thì không được làm”, thúc đẩy chế độ danh mục quyền hạn của chính quyền, v.v. Tôi cho rằng điều này chắc chắn sẽ thúc đẩy hệ thống quản lý theo pháp quyền và hiệu quả quản lý ngành ô tô nâng cao mạnh mẽ; cùng với việc không ngừng nới lỏng phê duyệt trong ngành, chính quyền sẽ chú trọng hơn đến giám sát trong và sau quá trình về tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và an toàn.
Tóm lại, tình hình mà quá trình chuyển đổi của ngành ô tô phải đối mặt đang thay đổi lớn và ảnh hưởng của nó cũng dần bộc lộ. Trong thay đổi vừa có thách thức vừa hàm chứa cơ hội; tôi nghĩ chúng ta nên thích ứng với trạng thái bình thường mới bằng tâm thế tích cực, chủ động hơn, nắm bắt cơ hội, tạo một số đột phá về ô tô tiết kiệm năng lượng và ô tô năng lượng mới, sản xuất thông minh và ô tô thông minh kết nối mạng, tự chủ đổi mới và xây dựng thương hiệu, thực hiện quản lý ngành theo pháp quyền.
Sau đây tôi chỉ xin nêu ý kiến cá nhân về định hướng ở cấp nhà nước trong việc tăng cường quản lý ngành ô tô; có chỗ nào chưa đúng, mong mọi người phê bình, góp ý.
Ngành ô tô là ngành tiêu biểu quan trọng trong xây dựng cường quốc chế tạo. Ngành ô tô Trung Quốc đã bước đầu nắm được công nghệ then chốt, hình thành chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh, bồi dưỡng được một số tập đoàn doanh nghiệp có tầm nhìn quốc tế và đông đảo nhân lực chuyên ngành ô tô, đồng thời có thị trường ô tô rất lớn; vì vậy chúng ta có nền tảng, có điều kiện, có năng lực xây dựng cường quốc ô tô. Để ứng phó tốt hơn với thay đổi của tình hình phát triển và nắm bắt cơ hội, chúng ta phải theo chủ trương quan trọng của Hội nghị Trung ương 3 và Trung ương 4 khóa XVIII, đẩy nhanh cải cách chế độ quản lý ngành ô tô, để thị trường giữ vai trò quyết định trong phân bổ nguồn lực, và phải lấy việc thúc đẩy ngành ô tô từ lớn thành mạnh làm mục tiêu cốt lõi của chính sách công nghiệp trong một số năm tới.
Cụ thể, một mặt phải kiên trì nguyên tắc đổi mới làm động lực, chuyển đổi thông minh, củng cố nền tảng, phát triển xanh; nghiêm túc thúc đẩy thực hiện “Made in China 2025”, đẩy nhanh toàn diện việc xây dựng hệ thống đổi mới, thúc đẩy phát triển ô tô năng lượng mới và ô tô thông minh kết nối mạng, thúc đẩy ô tô đạt mục tiêu tiết kiệm năng lượng. Mặt khác, trong quản lý ngành cũng phải thúc đẩy tinh giản thủ tục, phân quyền, tối ưu chế độ quản lý điều kiện gia nhập đối với doanh nghiệp và sản phẩm; các bộ, ngành theo chức trách tăng cường quản lý trong và sau quá trình, xây dựng hệ thống giám sát ngành khoa học, hiệu quả, phù hợp thông lệ quốc tế. Tổng kết lại, theo tôi hiểu có năm định hướng. Định hướng thứ nhất là định hướng đổi mới: chúng ta phải kiên trì lấy đổi mới làm động lực, coi đó là phương thức cơ bản để chuyển đổi, nâng cấp, nâng cao toàn diện năng lực tự chủ đổi mới; đẩy nhanh hoàn thiện hệ thống đổi mới công nghệ của ngành vận hành hiệu quả, dựa trên cơ chế thị trường, kết hợp nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường, viện nghiên cứu, chú trọng đổi mới theo hướng tích hợp, phối hợp và tổng hợp; phát huy đầy đủ vai trò của các liên minh ngành, thúc đẩy ngành phát triển đồng bộ, xây dựng nền tảng công nghệ dùng chung của ngành; dựa vào và tích hợp các nguồn lực hiện có của ngành, thúc đẩy thành lập trung tâm đổi mới của ngành ô tô, đột phá các công nghệ then chốt, dùng chung đang kìm hãm sự phát triển của ngành; hỗ trợ doanh nghiệp ô tô tự nghiên cứu phát triển, vượt qua rào cản về linh kiện then chốt, xây dựng nền tảng dùng chung về nghiên cứu phát triển và công nghiệp hóa linh kiện.
Tất nhiên, chúng tôi cũng sẽ như trước nay hỗ trợ các doanh nghiệp trong ngành nắm bắt cơ hội, chiếm lĩnh đỉnh cao của phát triển ô tô trong tương lai. Cùng với việc làm tốt phát triển ngành ô tô tiết kiệm năng lượng và ô tô năng lượng mới, cần bố trí trước cho sản xuất thông minh, thúc đẩy chuyển đổi thông minh của ngành ô tô, tăng cường thiết kế cấp cao và quy hoạch cho phát triển ô tô thông minh kết nối mạng, đẩy nhanh xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ thống tự nghiên cứu phát triển công nghệ then chốt của ô tô thông minh kết nối mạng, triển khai thí điểm và vận hành trình diễn ô tô thông minh kết nối mạng, đẩy nhanh xây dựng và thực hiện chiến lược sản xuất thông minh của ngành ô tô, nâng cao trình độ số hóa, dịch vụ hóa, phối hợp hóa, thông minh hóa của chế tạo ô tô, thúc đẩy và bồi dưỡng các loại hình mới của ô tô cùng các mô hình phát triển liên ngành mới.
Định hướng thứ hai là định hướng pháp quyền: phải thúc đẩy quản lý theo pháp quyền, xây dựng môi trường thị trường cạnh tranh công bằng. Chúng ta phải tích cực thúc đẩy xây dựng “Quy định quản lý sản xuất phương tiện”, sửa đổi các luật và pháp quy liên quan, xây dựng hệ thống quy định chi tiết thi hành và quy chuẩn kỹ thuật đi kèm, thiết lập cơ chế quản lý ngành ô tô theo pháp quyền có hiệu lực lâu dài; theo yêu cầu của “Luật Cấp phép hành chính”, xây dựng biện pháp quản lý điều kiện gia nhập đối với doanh nghiệp sản xuất ô tô và sản phẩm, tiếp tục chuẩn hóa việc gia nhập của doanh nghiệp và sản phẩm.
Ở đây cũng cần nhấn mạnh rằng chính quyền các địa phương cũng phải theo yêu cầu của Trung ương, phá bỏ bảo hộ địa phương, xây dựng môi trường thị trường thống nhất trên toàn quốc. Bởi chúng tôi nhận thấy, đặc biệt trong quá trình phổ biến ô tô tiết kiệm năng lượng và năng lượng mới, bảo hộ địa phương vẫn tồn tại ở mức độ nhất định, khiến các doanh nghiệp có ưu thế của chúng ta không thể nổi bật lên; điều này không có lợi cho việc doanh nghiệp lớn mạnh và ra cạnh tranh trên phạm vi thế giới.
Định hướng thứ ba là định hướng giảm gánh nặng: phải tiếp tục tinh giản thủ tục, phân quyền, đẩy nhanh cải cách chế độ phê duyệt hành chính, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.
Một là theo nguyên tắc thị trường giữ vai trò quyết định trong phân bổ nguồn lực và xác lập vị thế chủ thể đầu tư của doanh nghiệp, cải cách chế độ quản lý dự án đầu tư ô tô; hai là xây dựng chế độ quản lý điều kiện gia nhập thống nhất, hiệu quả đối với doanh nghiệp sản xuất ô tô và sản phẩm, thúc đẩy tích hợp các chế độ quản lý điều kiện gia nhập sản phẩm hiện có, thúc đẩy hoàn thiện biện pháp xác định cùng kiểu loại đối với sản phẩm ô tô, giảm các hạng mục kiểm tra không cần thiết, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp. Đồng thời phải tăng cường giám sát trong và sau quá trình, chuẩn hóa trật tự sản xuất ô tô, bảo vệ lợi ích công cộng, kiện toàn cơ chế rút khỏi thị trường của doanh nghiệp. Tôi nghĩ đây là chức trách chủ yếu của Bộ chúng tôi; trong công việc tiếp theo, chúng tôi sẽ theo quy định thống nhất của Trung ương và yêu cầu tinh giản thủ tục, phân quyền, cố gắng đi theo hướng này.
Định hướng thứ tư là định hướng tiết kiệm năng lượng: phải tăng cường xây dựng tiêu chuẩn, pháp quy, hoàn thiện chính sách đi kèm, thúc đẩy toàn diện tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; tích cực thực hiện tiêu chuẩn tiêu hao nhiên liệu ô tô du lịch giai đoạn 4, khẩn trương xây dựng và ban hành biện pháp giao dịch điểm và thưởng phạt dựa trên mức tiêu hao nhiên liệu bình quân của doanh nghiệp ô tô, định hướng và khuyến khích doanh nghiệp đẩy nhanh tự nghiên cứu phát triển, sản xuất ô tô tiết kiệm năng lượng và ô tô năng lượng mới; đẩy nhanh xây dựng hệ thống tiêu chuẩn tiết kiệm năng lượng phù hợp với điều kiện Trung Quốc, đẩy nhanh xây dựng chu trình thử Trung Quốc phù hợp với đặc điểm vận hành trên đường của Trung Quốc, khởi động việc sửa đổi các tiêu chuẩn quan trọng như tiêu chuẩn tiêu hao nhiên liệu ô tô du lịch giai đoạn 5 và tiêu chuẩn giai đoạn 3 cho xe thương mại hạng nặng.
Thứ năm là định hướng vươn ra nước ngoài: phải định hướng ngành phát triển quốc tế hóa, hỗ trợ doanh nghiệp trong ngành dùng nguồn lực quốc tế để nâng cao sức cạnh tranh; tích cực thích ứng với yêu cầu tổng thể của nhà nước về thúc đẩy hợp tác năng lực sản xuất quốc tế và xây dựng thể chế kinh tế mở kiểu mới; tận dụng các quỹ chuyên biệt về hợp tác năng lực sản xuất giữa các quốc gia, ví dụ quỹ hợp tác Trung Quốc – Mỹ Latinh hỗ trợ các dự án hợp tác; tăng cường hợp tác, trao đổi về tiêu chuẩn, chính sách và công nghệ của ngành với các quốc gia, khu vực liên quan; đặc biệt, chúng tôi sẽ chủ trì làm tốt hơn nữa việc hài hòa tiêu chuẩn, pháp quy quốc tế, tạo môi trường tốt hơn để doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm ra thị trường nước ngoài và triển khai hợp tác năng lực sản xuất quốc tế.
Trên đây là một số suy nghĩ bước đầu của chúng tôi. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tăng cường trao đổi với các bộ, ngành liên quan và doanh nghiệp trong ngành, đồng lòng hợp sức, cùng thúc đẩy xây dựng môi trường thị trường ô tô, thúc đẩy chuyển đổi, nâng cấp ngành ô tô và thúc đẩy ngành ô tô phát triển lành mạnh, bền vững.
